Skip to content

obsesif-kompulsif-bozuklukNEDİR BU OKB?

OKB yani obsesif kompulsif bozukluk, obsesyon (takıntı) ve kompulsiyonları (yineleyici davranışlar) barındıran ruhsal bir bozukluktur. Döngüseldir; obsesyon, kaygı, kompulsiyon, geçici rahatlama ve yine obsesyon şeklinde devam eder. Gerginlik ve kaygıdan kurtulmak için yapılan ritüeller kişileri rahatlatsa da rahatsız edici düşünce tekrar geri gelir. Kadınlarda, erkeklere oranla daha sık bu rahatsızlığa rastlanmaktadır.

Obsesyon Türleri Nelerdir?

Obsesyon türleri toplumlar ve kültürlerde değişiklik gösterebilir. Ülkemizde en çok görülen obsesyon türleri aşağıdaki gibidir:

-Bulaşma Obsesyonu ve Temizlik Obsesyonları: Kişinin giysilerinde veya bedeninde toz, kir, mikrop gibi şeyler olduğunu düşünmesi ve bunu sürekli el yıkama, kirli olmasa da kıyafet değiştirme gibi kompulsiyon haline getirmesi sonucu oluşur.

-Kuşku Obsesyonu ve Kontrol Kompulsiyonu: Kişinin kapıları ve ocağı açık kalmış olabileceği için, ütü ve benzeri elektrikli aletlerin fişini çekmemiş olabileceğini düşündüğü için kuşkulanması ve bunları defalarca kontrol etmek gibi bir kompulsiyon geliştirmesidir.

-Simetri – Düzen Obsesyonları: Eşyaları simetrik ve düzenli bir şekilde yerleştirme takıntısıdır.

-Biriktirme ve Saklama Obsesyonları: Kişinin “ileride gerekli olabilir” düşüncesiyle gerekli olmayan eşyaları bile biriktirmesidir.

-Cinsel Obsesyonlar: Kişinin cinsel yönelimine ilişkin düşünceleri kapsar.

-Dini İçerikli Obsesyonlar: Sıklıkla dinle ilgili istenmeyen düşünceler şeklinde kendini gösterir.

Düşünce-aksiyon Obsesyonları: Herhangi bir düşüncenin kişinin kontrolü dışında davranışa dönüşeceğine ilişkin kaygıları kapsar.

OKB Belirtileri

Genellikle gençlik ve erken yetişkinlik döneminde başlayan obsesif kompulsif bozukluk, kişinin endişelerini kontrol altına alması için ritüeller veya kurallar koymasıyla devam eder. Bu koyulan kurallar genellikle düzeltmesi amaçlanan sorunla gerçekçi bir şekilde ilişkili olmamaktadır. Okb belirtileri obsesyonların içeriğine göre farklılık gösterse de kişiler günlük yaşamlarında bazı kaçınmalar geliştirebilmektedir.

OKB Kişinin Hayatına Nasıl Etki Eder?

Obsesyonlar kişinin günlük yaşamını olumsuz etkileyecek biçimde ortaya çıkan takıntılı, mantık dışı ve rahatsız edici düşünceleri barındıran ve devamlılık gösteren durumlardır. Evde otururken, sokakta yürürken veya iş yerindeyken bu takıntılar yapmakta olduğumuz işleri aksatırken, kaygılı hissetmemize sebep olduğu için verimsizleşmemize neden olur. Kompulsiyonlar ise obsesyonun vermiş olduğu rahatsız hissi azaltmanın tek yolu olarak görüldüğü için ritüelleri uygulamak kişilerin zamanını alır. Örneğin, el yıkama konusunda obsesyonu olan bir kişiyi ele alacak olursak sürekli kimyasal madde kullanarak el yıkadığı için bir süre sonra ellerinde dermatolojik rahatsızlıklar görülebilmektedir.

OKB’nin Nedenleri Nelerdir?

OKB’nin nedenleri henüz kesin olarak bilinmiyor olsa da biyolojik, genetik ve çevresel nedenlerin etkili olabileceği düşünülmektedir.

Biyolojik Faktörler: Vücudumuzda her şeyin düzgün bir şekilde işlemesi için sinir sistemimiz görev yapmaktadır. Bu sinir sistemindeki nöronlar elektrik sinyalleriyle iletişim kurmaktadırlar. Nörotransmitter olarak adlandırılan kimyasallar bu sinyallerin nöronlar arasında iletilmesine yardım ederler. Araştırmalarda serotonin adı verilen nörotransmitterin seviyesinin düşük olması ile OKB arasında bir bağlantı bulunmuştur. Serotonindeki bu dengesizliğin anne babadan çocuğa geçmiş olabileceğine dair kanıtlar da vardır, yani bu da OKB’nin genetik bir rahatsızlık olabileceğini de göstermektedir.

Çevresel Faktörler: Çevredeki bazı stres yaratan durumların (taciz, ilişkiyle ilgili kaygı, sevilen bir kişinin kaybı, hastalık, yaşamdaki büyük değişiklikler gibi) OKB’yi tetikleyebileceği düşünülmektedir.

OKB Tedavisi ve Psikolojik Destek

Tetikleyicilerle yüzleşmek ve tepkileri kontrol etmeyi öğrenmek için farklı terapi yaklaşımları ve uygulamaları kullanılmaktadır. Beyindeki serotonin seviyesi düşüklüğü OKB’ye yol açtığı için serotonin seviyesini artırmaya yönelik ilaçlar kullanılabilir. İlaçla tedavide olumlu etkiler ilk bir iki ayda görülmeye başlamakla birlikte ilaçların tam etkisi 3 – 4 ay gibi bir sürede ortaya çıkmaktadır. Erişkin gruplarda ilaç tedavisiyle beraber psikoterapi kullanılırken, aşırı şiddetli OKB vakalarında terapiye ve ilaca ek olarak evde uzman tedavisi uygulanmaktadır. Psikolojik desteğin yanında tedavi sürecinde aile ve arkadaşlara büyük görevler düşmektedir. Aile ve arkadaşların, zaman zaman ortaya çıkan ve rahatsızlık veren davranışların sebebinin, bireyin engelleyemediği ve karşı koyamadığı düşüncelerle ilgili olduğunu bilmesi gerekir. Tedaviye devam etmesi ve uyum sağlaması için destekleyici olmalılardır.